Đi du lịch sapa theo tour hay tự túc thì du khách luôn luôn chọn 1 hay một vài phiên chợ tham quan mua sắm như: Chợ Phiên Bắc Hà – Chợ Ngựa duy nhất mở vào ngày chủ nhật; Chợ Mường Hum Lào Cai - Chợ duy nhật họp vào chủ nhật hàng tuần; Chợ Cốc Ly Lào cai - Chợ họp duy nhất vào thứ 3 hàng tuần; Chợ Cao Sơn Lào Cai - chợ họp duy nhất thứ 4 hàng tuần;
Dưới đây là 7 (Phiên) Chợ của đồng bào các các dân tộc nơi đây:
1/ Chợ Sapa
Vị trí: Thị trấn Sa Pa, tỉnh Lào Cai.
Đặc điểm: Chợ Sa Pa là chợ của người H'Mông, người Dao được họp đông nhất vào thứ bảy, chủ nhật hàng tuần....
Chợ Sa Pa là một hoạt động kinh tế văn hóa rất độc đáo, đây là nơi trao đổi mua bán nhiều loại hàng hóa, sản phẩm địa phương, đồng thời là dịp cho bà con vùng cao đi chợ phiên và thanh niên nam nữ các dân tộc hẹn hò gặp gỡ, ca hát giao duyên để tìm hiểu bạn đời qua khúc hát tỏ tình, qua tiếng sáo, tiếng khèn, đàn môi...
Khi chiều xuống, trong khu vực chợ đã thấy chỗ này, chỗ kia túm tụm dăm bảy trai gái người H'Mông, người Dao đầu mày, cuối mắt nhìn nhau. Rồi khi màn đêm buông xuống, tù mù dưới bóng điện vàng nhạt, họ ngồi bên nhau ca hát, trò chuyện thâu đêm. Khi đã tìm được bạn tâm tình, họ trao kỷ vật cho nhau để rồi hẹn chợ sau gặp lại. Hoạt động văn hóa này đã có từ ngàn xưa và nay vẫn còn gìn giữ được. Chợ Sa Pa là nơi hấp dẫn khách du lịch thích tìm hiểu văn hóa các dân tộc.
Chợ Sa pa được họp vào các ngày trong tuần, vào thứ bảy, chủ nhật sẽ đông hơn ngày thường. Bà con người dân tộc Mông, Dao.. xuống chợ trao đổi hàng hóa, hẹn hò tình cảm vào tối thứ 7 hàng tuần.
2/ Chợ Bắc Hà
Thuộc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai khoảng 65km.Bắc Hà là chợ phiên thuộc loại lớn nhất, sắc màu nhất vùng cao tây bắc....
Trên dường đi, du khách sẽ gặp núi cao, vực sâu và những thửa ruộng bậc thang. Khách du lịch nhiều khi phải dừng xe để thu vội những cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ đó vào ống kính và sẽ gặp từng nhóm người dân tộc cười nói ríu rít dắt ngựa thồ hàng mang đến chợ bán. Để kịp phiên chợ, họ phải đi từ rất sớm thậm chí có những người đi từ ngày hôm trước đến trưa hôm sau mới đến được chợ.
Trước đây, chợ Bắc Hà họp trên một quả đồi thoai thoải, sau này chợ được xây mới trên nền bê tông và được chia ra từng khu vực bán hàng nên đã phần nào mất đi vẻ đẹp nguyên sơ. Chợ Bắc Hà là nơi bày bán đủ mọi sản vật của vùng cao, những vật dụng cần thiết cho người dân tộc: cày, cuốc, xẻng, dao các loại rau, hoa quả, mật ong.
Nhưng thu hút phụ nữ dân tộc và khách du lịch nhiều nhất chính là khu bán các đồ trang sức, váy, áo, vải thổ cẩm và cả những chiếc gùi bằng mây duyên dáng. Tại đây, bạn có thể tùy ý lựa chọn những sản phẩm thổ cẩm, hoa mắt với những sắc màu rực rỡ của váy áo các thiếu nữ dân tộc Mông, Dao đỏ. Khách du lịch nước ngoài thường trầm trồ trước những bức tranh được dệt thủ công với những họa tiết sinh động, màu sắc hài hòa và đẹp mắt.
Đối với đàn ông vùng cao thì chợ cũng là nơi để một tuần họ có thể gặp gỡ cùng uống rượu bên chảo thắng cố. Thắng cố không lúc nào vơi trong chảo cũng như rượu không lúc nào cạn trong bình. Rượu đặc sản của người Mông bản Phố, được nhiều người biết đến bởi độ nặng và vị gắt rất đặc trưng. Khu bán ngựa là nơi thu hút nhiều đàn ông nhất, họ đến từ các bản làng xa xôi, thậm chí cả những người từ các tỉnh Bắc Giang, Hà Tây... cũng lên đây để buôn ngựa về xuôi.
Trong tiếng ồn ào mua bán, nghe đâu đó tiếng khèn và tiếng hát lúc trầm lúc bổng của các chàng trai trẻ như mời gọi các cô gái. Khách du lịch đến Bắc Hà, nhất là khách nước ngoài, rất thích thú với những khám phá mới về cuộc sống, phong tục của người dân nơi đây.
Trong xu hướng bị thương mại hóa các chợ vùng cao hiện nay thì Bắc Hà là một trong những nơi hiếm hoi còn giữ được bản sắc dân tộc, nét riêng độc đáo của các phiên chợ xưa. Đến Bắc Hà, bạn sẽ không gặp cảnh mời chào chèo kéo mua hàng, mà chỉ thấy những gương mặt thuần phác trong bộ quần áo dân tộc sặc sỡ, họ đến chợ ngoài mục đích mua bán còn là để vui với chợ, vui với khách đi chợ. Chiều đến, chợ bắt đầu vãn khách; người đàn ông say rượu ngồi ngất ngưỡng trên lưng ngựa, người phụ nữ dắt ngựa về bản là một hình ảnh đọng lại trong tâm trí du khách
3/ Chợ Mường Hum
Vị trí: Thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai khoảng 44km.
Đặc điểm: Du khách lên tỉnh biên giới cực Bắc Lào Cai mà bỏ qua chợ phiên Mường Hum thì thật là tiếc. Như các chợ phiên khác ở đây, chợ Mường Hum họp vào chủ nhật hàng tuần, là ngày nhộn nhịp nhất của vùng núi cao Bát Xát...
Chợ Mường Hum nằm dưới thung lũng nhỏ, kề bên là suối nước trong vắt, xung quanh là những dãy núi cao ngất trùng mây. Cái chợ phiên cuối tuần ven suối Mường Hum này là nơi gặp gỡ, giao lưu, mua bán và vui chơi của bà con các dân tộc Hà Nhì, H’Mông, Hoa, Giáy, Dao Ðỏ, Dao Tuyển, Hán...
Ngày thường, ai đến đây cũng thích ngắm cảnh Mường Hum sơn thuỷ hữu tình, còn vào ngày chợ phiên cảnh bắt mắt du khách nhất là đoạn suối ven chợ. Bên bờ suối, bầy ngựa đợi chủ vào chợ tập trung bên suối với đủ sắc lông, thỉnh thoảng chúng cất tiếng hí vang khiến bức tranh sơn cước càng thêm sinh động, rất hiếm thấy ở nơi khác. Những chiếc cầu treo hay cầu đá bắc qua suối lúc nào cũng có người dắt ngựa qua lại...
Bên trong chợ ồn ào, tấp nập và khách không khỏi trầm trồ trước những bộ y phục "loá mắt" của các cô thiếu nữ dân tộc. Những cô gái, chàng trai ở bản làng đi chợ đâu chỉ để mua bán mà còn đi để tìm hiểu, để vui chơi, tìm bạn tình, vì thế ai cũng làm đẹp chẳng kém gì đi dự ngày hội. Các thiếu nữ H’Mông váy hoa gợi cảm, lại đội thêm mái tóc giả bằng len sợi nhuộm màu rực rỡ trông giống như một bông hoa biết đi, lung linh khoe sắc. Ðẹp không kém là bộ trang phục Dao đỏ: các thiếu nữ mặc áo quần màu chàm đen điểm xuyết hoa văn trên ngực tựa như những cánh bướm và đội chiếc khăn đỏ rực được kết thêm rất nhiều món trang sức bằng bạc, lúc nào cũng lấp lánh. Cả các em bé dân tộc Dao, dù còn được địu trên lưng mẹ nhưng cũng được mẹ chăm chút áo quần, khăn mũ và các em được mọi người thích ngắm nhất...
4/ Chợ Cốc Ly
Vị trí: Chợ Cốc Ly thuộc xã Cốc Ly, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.
Đặc điểm: Đến đây, du khách sẽ có dịp được biết thêm về đời sống sinh hoạt thường ngày của người dân vùng tây bắc vừa có dịp được thưởng thức những món ăn đặc sản của họ...
Từ Tp. Lào Cai, theo quốc lộ 4D, du khách sẽ đến xã Phong Niên, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai. Tiếp tục xuôi theo tỉnh lộ 153, du khách sẽ đến cầu Bảo Nhai, xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Từ đây, xuôi theo dòng sông Chảy khoảng 10km bằng thuyền, du khách sẽ đến chợ Cốc Ly.
Chợ Cốc Ly là chợ của đồng bào dân tộc sống ở phía tây bắc huyện Bắc Hà. Chợ họp ngay bên cạnh chiếc cầu treo bắc qua sông Chảy. Mỗi tuần chợ chỉ họp một phiên vào ngày thứ ba.
Nhìn từ xa, chợ Cốc Ly giống như một bức tranh thủy mặc và rất sinh động: Dòng nước lững lờ trôi một cách nhẹ nhàng theo năm tháng, xung quanh là núi rừng Bắc Hà xanh mướt một màu thấp thoáng qua từng làn sương mỏng. Điểm tô cho khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp đó, từng tốp người Mông, Dao, Tày, Nùng... súng sính trong những bộ trang phục đặc trưng với hoa văn tinh tế từ khắp các bản làng trong vùng nô nức kéo nhau về chợ: người đi bộ, người đi ngựa mang theo các sản phẩm dệt may, nông sản và gia súc...
Chợ được chia thành từng khu riêng biệt. Những mặt hàng mang đậm hương vị núi rừng như: các loại rau quả, thảo dược, nấm hương, mộc nhĩ, mật ong, rượu ngô, gạo nương, đồ dùng gia đình, trang sức cùng các mặt hàng thổ cẩm với màu sắc sặc sỡ, họa tiết sinh động thì tập trung thành một khu, được bày lên những tấm nilon trải trên mặt đất.
Tuy nhiên nổi bật nhất vẫn là khu bán gia súc, gia cầm như: Trâu, bò, lợn, gà, chó, ngựa và mèo... Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người mua, kẻ bán, đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Bên cạnh đó, khu dành cho những món ăn của người dân tộc cũng khá sôi động. Hòa trong làn khói nghi ngút bốc lên từ những hàng ăn, là vô số các âm thanh khác nhau: tiếng nói chuyện ầm ì, tiếng bát đũa va vào nhau tanh tách và trong không khí náo nhiệt đó, du khách sẽ phải dừng chân, ngồi xuống và cùng người dân tộc thưởng thức các món ẩm thực của họ.
Thực sự bị lôi cuốn và hấp dẫn hơn cả, có lẽ là khu dịch vụ chăm sóc khách hàng, đặc biệt dành cho các nam thanh nữ tú. Tại đây, du khách có thể chụp những bức ảnh cùng người thân hay bạn bè của mình để làm kỷ niệm hoặc ghé qua “phòng khám nha khoa” để trang điểm một chiếc răng vàng cho cái miệng thêm duyên dáng...
Theo tiếng địa phương, Cốc Ly có nghĩa là gốc Mận và nét đẹp của phiên chợ này không chỉ đơn thuần là mọi người đến đây để mua bán, trao đổi hàng hoá (dùng hàng để đổi lấy hàng) mà còn để du ngoạn, gặp gỡ lẫn nhau và cùng cất lên những câu hát giao duyên...
5/ Chợ Cán Cấu
Vị trí: Chợ phiên Cán Cấu thuộc địa phận xã Cán Cấu, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai; cách Tp. Lào Cai gần 100km về phía đông bắc, cách thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai gần 30km về phía bắc.
Đặc điểm: Đến đây, du khách vừa có dịp được biết về phiên chợ vùng cao nhiều màu sắc vừa có dịp tìm hiểu thêm về các sinh hoạt đời thường của người dân vùng cao...
Từ Tp. Lào Cai, xuôi theo quốc lộ 4D, du khách sẽ đến xã Phong Niên, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai. Tiếp tục xuôi theo tỉnh lộ 153, qua thị trấn Bắc Hà, du khách sẽ đến với chợ phiên Cán Cấu.
Nhìn từ xa, khung cảnh chợ phiên Cán Cấu thật đẹp và sinh động. Chợ họp ngay ven đường 153 - con đường đất đỏ duy nhất nối thị trấn Bắc Hà với thị trấn biên ải Si Ma Cai; xung quanh chợ là những thửa ruộng bậc thang tầng tầng lớp lớp nối tiếp nhau bám vào sườn núi; phía xa xa, núi rừng tây bắc hùng vĩ, trùng trùng, điệp điệp ngút tầm mắt...
Chợ phiên Cán Cấu là chợ của người Mông Hoa và người Giáy nhưng lại thực hiện theo lối buôn bán của người Dao. Chợ họp vào ngày thứ bảy hàng tuần và các ngày lễ, tết trong năm.
Khi vào phiên chợ, từ tờ mờ sáng, từng dòng người Mông Hoa, Giáy từ các bản làng, lũ lượt kéo về chợ: người đi bộ, người đi ngựa mang theo các sản phẩm dệt may, nông sản và gia súc...
Chợ được chia thành những khu riêng dành cho đủ mọi mặt hàng. Những mặt hàng như: các loại rau quả, dược thảo, gia vị, đồ dùng trong gia đình và các sản phẩm thổ cẩm đủ màu sắc thể hiện tài năng khéo léo của phụ nữ Mông Hoa, tập trung thành một khu và được bày lên những tấm nilon dải trên mặt đất. Tuy nhiên, nổi bật nhất có lẽ lại là khu vực bán gia súc, gia cầm; vì người Mông Hoa, người Giáy rất thích gia súc và muốn chọn được giống gia súc tốt phục vụ nông nghiệp. Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người mua, kẻ bán, đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Bên cạnh đó, khu vực dành cho các món ăn truyền thống của người dân tộc cũng khá sôi động. Hòa trong làn khói nghi ngút bốc lên từ những căn lều tranh lụp xụp, là vô số các âm thanh khác nhau: tiếng nói chuyện ầm ì, tiếng bát đũa va vào nhau tanh tách và trong không khí náo nhiệt đó, du khách sẽ phải dừng chân, ngồi xuống và cùng người dân tộc thưởng thức các món ẩm thực của họ. Trong tất cả các món ở đây, món thắng cố có lẽ được người dân tộc yêu thích nhất. Đây là món pha trộn tất cả các loại nội tạng của một số con vật như: lợn, bò, trâu...
Đến chợ phiên Cán Cấu, du khách không những có dịp biết về một phiên chợ vùng cao nhiều màu sắc mà còn có cơ hội hiểu thêm về các sinh hoạt đời thường của người dân vùng cao. Ngoài ra, du khách còn vừa được thưởng thức một số món ăn dân tộc vừa được nhâm nhi ly rượu táo mèo - đặc sản của người vùng cao nơi đây.
6/ Chợ cao sơn
Vị trí: Chợ Cao Sơn nằm trên địa phận xã Cao Sơn, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, cách Tp. Lào Cai khoảng 80km.
Đặc điểm: Đến đây, du khách sẽ có dịp được giao lưu, trò chuyện và tìm hiểu thêm về đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc sống ở 4 bản lớn nhất của huyện Mường Khương
Để đến chợ Cao Sơn, du khách có thể đi theo nhiều tuyến đường. Tuy nhiên, nếu du khách muốn có dịp được du thuyền trên sông và hòa mình vào phong cảnh thiên nhiên nên thơ, hữu tình: trên là trời, dưới là nước và hai bên bờ sông là núi rừng tây bắc hùng vĩ xanh mướt một màu, mời du khách tham gia tuyến du lịch trên dòng sông Chảy: Bảo Nhai - Cao Sơn.
Từ Tp. Lào Cai, theo quốc lộ 4D, du khách sẽ đến xã Phong Niên, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai. Tiếp tục đi theo tỉnh lộ 153, du khách sẽ đến bến thuyền chân cầu Bảo Nhai, xã Bảo Nhai, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Từ đây, ngược dòng sông Chảy lên phía bắc khoảng 31km, du khách sẽ đến chợ Cao Sơn.
Chợ Cao Sơn là chợ của đồng bào dân tộc Mông, Phù Lá, Dao và Hán đen sinh sống ở 4 bản lớn nhất của huyện Mường Khương. Mỗi tuần chợ chỉ họp một phiên vào ngày thứ tư.
Khi vào phiên chợ, ngay từ sáng sớm, trên khắp mọi nẻo đường đã thấy người người từ các bản nối tiếp nhau về chợ. Họ đi thành từng đoàn, từng nhóm, từng cặp và có khi là từng người một. Người thì gùi hàng, người thì dùng ngựa để thồ hàng, người thì xuống chợ bằng xe máy, xe đạp… Váy áo xúng xính, những chiếc ô xoè ra như nấm trên đầu các thiếu nữ Mông, Dao... với những hoa văn tinh tế, màu sắc sặc sỡ, tạo nên bức tranh đầy sinh động và quyến rũ.
Chợ Cao Sơn như đẹp hơn bởi người, hàng hóa và phong cảnh thiên nhiên. Trong không gian bao la, mênh mông của núi rừng, mọi người thật nhỏ bé... Họ vô tư mua, bán, trao đổi hàng hóa lẫn nhau. Người mua gạo, người mua thổ cẩm, người mua rau, củ, quả, người thưởng thức một số món đặc sản vùng cao...
Cũng giống như một số phiên chợ vùng cao khác. Chợ Cao Sơn được chia thành nhiều khu:
Những mặt hàng mang đậm hương vị núi rừng như: các loại rau quả, thảo dược, nấm hương, mộc nhĩ, mật ong, rượu ngô, gạo nương, đồ dùng gia đình, trang sức... tập trung thành một khu, được sắp xếp đẹp mắt theo từng loại mặt hàng. Trong khung cảnh đa sắc màu ấy, nổi bật lên là dãy bày bán các mặt hàng thổ cẩm với những màu sắc sặc sỡ, họa tiết sinh động. Đây là những sản phẩm tinh tế thể hiện tài năng khéo léo từ việc ươm trồng lanh, ủ sợi, dệt vải, nhuộm đến thêu hoa của người phụ nữ Mông, phụ nữ Phù Lá và phụ nữ Dao.
Tuy nhiên gây sự chú ý nhất vẫn là khu bán gia súc, gia cầm như: Trâu, bò, lợn, gà, chó, ngựa... Không khí trong khu vực này thật náo nhiệt, người mua, kẻ bán, đứng, ngồi rải rác và cùng thỏa thuận mua bán với nhau.
Cách đó vài trăm mét là khu dành cho các món ăn của người dân tộc. Đến đây, du khách sẽ dễ bị choáng ngợp bởi hương vị quyến rũ từ một số loại ẩm thực như: mùi thơm ngầy ngậy của chảo thắng cố từ thịt trâu, thịt ngựa và thịt bò... của người Mông, hơi men cay cay nồng nồng của một số loại rượu dân tộc như: rượu ngô Cốc Dâm, Cốc Ngù... Trong không khí náo nhiệt và hấp dẫn đó, du khách sẽ phải dừng chân, ngồi xuống và cùng người dân tộc thưởng thức ẩm thực của họ.
Đến với chợ phiên Cao Sơn là du khách có dịp tận hưởng sự giao thoa bản sắc văn hóa của một số dân tộc anh em sống ở bản làng ven sông Chảy, trên địa phận huyện Mường Khương. Bên cạnh đó, du khách còn có dịp du thuyền trên sông Chảy và thưởng ngoạn cảnh đẹp ở hai bên bờ sông.
7/ Chợ Lùng Khấu Nhin
Chợ Lùng Khấu Nhin họp phiên vào sáng thứ 5 hàng tuần, và là một trong số những phiên chợ cổ có tiếng của tỉnh Lào Cai và cả của một vùng Tây Bắc rộng lớn. Cũng như các phiên chợ vùng cao khác, Lùng Khấu Nhin tràn ngập những màu sắc rực rỡ của váy áo, của chăn đệm, của bắp cải xanh mướt, quýt vàng ruộm...
Ngay từ đỉnh dốc khi còn cách chợ 1 quãng, sắc tươi tắn đấy đã hiển hiện, và càng nổi bật hơn giữa núi rừng trơ trọi và bầu trời ảm đạm. Xung quanh con đường chính chạy dọc qua chợ, người ta bày bán rau quả, củ, nồi xoong, vật dụng cá nhân. Từ đường chính rẽ vào chợ là nơi bán váy vóc, thổ cẩm, len, chăn màn...
Những mảnh vải hoa sặc sỡ, những chiếc váy thổ cẩm đầy hoạ tiết xoè gọn gàng trên những chiếc dây treo. Cạnh đó, hai dãy hàng quán bán thắng cố, chè, đồ ăn.. được giăng bởi các tấm bạt xanh, nghi ngút khói bốc và túm tụm cánh đàn ông áo đen tảfủ ngồi chè chén say sưa. Song song với hai dãy quán này là khu nhà xây khoảng 50m2, phía trên khắc dòng chữ "CHỢ LÙNG KHẤU NHIN", bên trong cũng bày bán quần áo váy vóc, nhưng đậm chất quần áo như chúng ta hay mặc bây giờ. Phía cuối khu nhà này mới là gian hàng thổ cẩm.
Người mua bán ở đây từ khắp các dân tộc H’Mong, Nùng, Mán, Kinh … nhưng số người dân tộc biết nói tiếng phổ thông thành thạo không nhiều.
